همایش هفته نانو دانشگاه یزد
13 خرداد 1404کاهش هزینه تولید کاشی از دوغاب | ارزش صادرات کاشی
30 شهریور 1405
پوشش محافظ و ضد آب کاهگل و نمای خشتی چیست؟
کاهگل و خشت از اصیل‌ترین مصالح معماری ایرانی هستند. رنگ گرم، بافت طبیعی، هماهنگی با محیط و سازگاری با اقلیم‌های گرم و خشک باعث شده است این مصالح همچنان در مرمت بناهای سنتی، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، خانه‌باغ‌ها، رستوران‌های سنتی و پروژه‌های معماری معاصر استفاده شوند.
با وجود این مزایا، کاهگل و خشت در برابر تماس مستقیم و مداوم با آب آسیب‌پذیرند. بارش باران، رطوبت، روان‌آب، شست‌وشوی سطح و چرخه‌های متوالی خیس‌شدن و خشک‌شدن می‌توانند به‌تدریج موجب شسته‌شدن ذرات، ایجاد ترک، پودرشدگی و کاهش استحکام سطح شوند.
پوشش محافظ و ضد آب کاهگل محصولی است که روی سطح اجرا می‌شود تا جذب آب و نفوذ رطوبت ناشی از بارندگی را کاهش دهد. یک پوشش مناسب باید بدون پوشاندن بافت سنتی نما، سطح کاهگل یا خشت را در برابر عوامل محیطی مقاوم‌تر کند.
پوشش اورگارد کاهگل با هدف محافظت از سطوح کاهگلی و نماهای خشتی توسعه یافته است و می‌تواند بخشی از برنامه نگهداری پیشگیرانه این سطوح باشد.
چرا کاهگل و نمای خشتی در برابر آب آسیب‌پذیرند؟
خش مهمی از ساختار خشت و کاهگل از ذرات خاک رس، ماسه، آب و الیاف گیاهی تشکیل شده است. پیوند میان این اجزا در برابر شرایط اقلیمی خشک عملکرد مناسبی دارد؛ اما ورود آب می‌تواند تعادل سطح را تغییر دهد.
قطرات باران هنگام برخورد با نمای بدون محافظ، به‌تدریج ذرات سطحی را جدا می‌کنند. در بارندگی‌های طولانی، آب فرصت بیشتری برای نفوذ به خلل‌وفرج سطح پیدا می‌کند. پس از خشک‌شدن نیز امکان ایجاد ترک‌های جدید یا گسترش ترک‌های قبلی وجود دارد.
مطالعات حفاظت از معماری خاکی نشان داده‌اند که افزایش شدت بارندگی می‌تواند با افزایش فرسایش سطحی و ازدست‌رفتن مصالح در دیوارهای خشتی بدون پوشش همراه باشد. چرخه‌های خیس و خشک شدن نیز ممکن است باعث تورم و انقباض ذرات رسی و کاهش پایداری سطح شوند.
مهم‌ترین عوامل تخریب عبارت‌اند از:
- بارش مستقیم باران و باران بادخور؛
- جاری‌شدن آب از بام یا لبه دیوار؛
- رطوبت صعودی از زمین و پی؛
- باقی‌ماندن آب در ترک‌ها و فرورفتگی‌ها؛
- تغییرات دمایی و چرخه‌های خیس و خشک شدن؛
- وزش باد همراه با گردوغبار و ذرات ساینده؛
- اجرای نادرست کاهگل یا تعمیرنشدن ترک‌های قدیمی.
بنابراین، محافظت از نمای خشتی فقط به معنای اجرای یک ماده آب‌گریز نیست؛ بلکه باید هم‌زمان مسیرهای ورود آب، وضعیت ناودان‌ها، ترک‌ها و رطوبت ناشی از زمین نیز بررسی شوند.
نشانه‌های نیاز کاهگل به پوشش محافظ
بهترین زمان برای محافظت از کاهگل، پیش از تبدیل آسیب‌های سطحی به خرابی‌های عمیق است. اگر یک یا چند مورد زیر روی نما دیده می‌شود، سطح باید بررسی و برای ترمیم و محافظت آماده شود:
- پودرشدن کاهگل با تماس دست؛
- جداشدن ذرات پس از بارندگی؛
- ایجاد شیار در مسیر حرکت آب؛
تغییر بافت یا ایجاد لکه‌های رطوبتی؛ - پوسته‌شدن بخش‌هایی از اندود؛
- ترک‌های ریز یا بازشدن ترک‌های قدیمی؛
- شسته‌شدن لبه‌ها و قسمت‌های برجسته نما؛
- نیاز مکرر به تجدید کاهگل؛
- جذب سریع آب در آزمون محدود روی بخش نمونه.
در سطوح تاریخی یا ارزشمند، ارزیابی باید با نظر متخصص مرمت انجام شود. هر پوششی—even اگر بی‌رنگ باشد—باید ابتدا روی قسمت کوچک و کم‌دید آزمایش شود تا اثر آن بر رنگ، بافت، تنفس‌پذیری و چسبندگی سطح مشخص شود.
پوشش مناسب کاهگل چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟
انتخاب پوشش برای کاهگل با انتخاب رنگ یا عایق برای بتن و سنگ یکسان نیست. کاهگل سطحی متخلخل، ناهمگن و گاهی کم‌استحکام است؛ بنابراین پوشش انتخابی باید با ماهیت آن سازگار باشد.
یک پوشش مناسب برای کاهگل و نمای خشتی باید ویژگی‌های زیر را داشته باشد:
کاهش جذب آب
مهم‌ترین وظیفه پوشش، کاهش خیس‌شدن سطح در زمان بارش و جلوگیری از نفوذ سریع آب به خلل‌وفرج است.
حفظ ظاهر طبیعی نما
پوشش نباید با ایجاد لایه ضخیم و مصنوعی، رنگ و بافت سنتی کاهگل را پنهان کند. اجرای آزمایشی پیش از پوشش کامل ضروری است.
چسبندگی مناسب
محصول باید بتواند با سطح کاهگلی آماده‌شده ارتباط مناسبی برقرار کند. وجود گردوغبار یا ذرات سست، چسبندگی هر پوششی را کاهش می‌دهد.
سازگاری با سطح متخلخل
محصول مناسب باید برای مصالح جاذب و متخلخل طراحی شده باشد و طبق دستورالعمل فنی روی سطح اجرا شود.
امکان اجرای یکنواخت
پوشش باید قابلیت توزیع یکنواخت روی قسمت‌های صاف، زبر، گوشه‌ها و جزئیات معماری را داشته باشد.
نگهداری و تجدیدپذیری
هیچ پوشش خارجی دائمی نیست. امکان بازرسی، ترمیم موضعی و تجدید پوشش، یکی از معیارهای مهم انتخاب محصول است.
اورگارد کاهگل چگونه به محافظت از سطح کمک می‌کند؟
اورگارد کاهگل پوششی تخصصی برای محافظت از سطوح کاهگلی و نماهای خشتی است. این محصول با کاهش تمایل سطح به جذب آب، کمک می‌کند تماس باران با کاهگل کمتر به نفوذ رطوبت و شسته‌شدن ذرات منجر شود.
پس از آماده‌سازی صحیح و اجرای اصولی، پوشش روی سطح کاهگل قرار می‌گیرد و ویژگی آب‌گریزی آن را تقویت می‌کند. در نتیجه، قطرات آب به‌جای جذب سریع، تمایل بیشتری به باقی‌ماندن روی سطح و حرکت به سمت پایین خواهند داشت.
مزایای مورد انتظار از به‌کارگیری صحیح این پوشش عبارت‌اند از:
- کاهش نفوذ آب باران به سطح؛
- کمک به کاهش فرسایش و شسته‌شدن کاهگل؛
- افزایش فاصله زمانی میان تعمیرات دوره‌ای؛
- حفظ بهتر بافت و جلوه سنتی نما؛
- قابل‌استفاده بودن در پروژه‌های سنتی و معماری جدید؛
- کمک به کاهش هزینه‌های نگهداری در بلندمدت.
عملکرد نهایی پوشش به وضعیت زیرکار، میزان مصرف، تعداد لایه‌ها، شرایط آب‌وهوایی هنگام اجرا و رعایت دستورالعمل فنی وابسته است. برای دریافت مشخصات، میزان مصرف و راهنمای انتخاب، صفحه پوشش اورگارد کاهگل را مشاهده کنید.
کاربردهای پوشش اورگارد کاهگل و نمای خشتی
این پوشش می‌تواند پس از بررسی شرایط سطح، در پروژه‌های مختلف به کار رود:
- نمای کاهگلی ساختمان‌های سنتی؛
- دیوارهای خشتی در معرض بارندگی؛
- اقامتگاه‌های بوم‌گردی؛
- خانه‌باغ‌ها و ویلاهای دارای نمای سنتی؛
- رستوران‌ها و مجموعه‌های گردشگری سنتی؛
- دیوارهای محوطه با اندود کاهگل؛
- پروژه‌های بازسازی و احیای بافت‌های بومی؛
- المان‌ها و سازه‌های معماری خاکی؛
- ساختمان‌های جدید با نمای الهام‌گرفته از معماری ایرانی.
در بناهای ثبت‌شده یا دارای ارزش تاریخی، استفاده از هر ماده جدید باید پس از نمونه‌سازی، آزمایش سازگاری و تأیید مشاور یا مرمتگر مسئول انجام شود.
آماده‌سازی سطح پیش از اجرای پوشش
کیفیت آماده‌سازی زیرکار مستقیماً بر دوام پوشش اثر می‌گذارد. اجرای محصول روی سطح سست، خیس، آلوده یا ترک‌خورده نمی‌تواند نتیجه مطلوبی ایجاد کند.
پیش از اجرا مراحل زیر انجام شود:
- بررسی منبع رطوبت: نشتی بام، خرابی ناودان، آب‌چکان نامناسب و رطوبت صعودی باید برطرف شوند
- ترمیم بخش‌های آسیب‌دیده: قسمت‌های جداشده و ترک‌های فعال با مصالح سازگار تعمیر شوند.
- حذف ذرات سست: گردوغبار و ذرات ناپایدار با روش ملایم و بدون تخریب بافت پاک شوند.
- خشک‌شدن کامل سطح: پوشش روی سطح مرطوب اجرا نشود، مگر آنکه دستورالعمل محصول صراحتاً شرایط دیگری تعیین کرده باشد.
- محافظت از سطوح مجاور: شیشه، فلز، چوب، گیاهان و کف اطراف پوشانده شوند.
- اجرای تست نمونه: محصول ابتدا روی بخش کوچکی از نما آزمایش و پس از خشک‌شدن ارزیابی شود.
هدف از تست نمونه، بررسی تغییر احتمالی رنگ، مقدار جذب، یکنواختی اجرا و میزان مصرف واقعی در همان پروژه است.
روش اجرای پوشش ضد آب روی کاهگل
روش دقیق اجرا باید مطابق برگه فنی محصول و شرایط پروژه تعیین شود. فرایند عمومی معمولاً شامل مراحل زیر است:
- محصول پیش از مصرف مطابق دستورالعمل آماده شود.
- پوشش با ابزار مناسب مانند اسپری کم‌فشار، قلم‌مو یا غلتک سازگار اجرا شود.
- تمام سطح، به‌ویژه لبه‌ها، گوشه‌ها و نواحی پرجذب، به‌صورت یکنواخت پوشش داده شود.
- از تجمع بیش‌ازحد محصول و ایجاد شره جلوگیری شود.
- در صورت نیاز به لایه بعدی، فاصله زمانی اعلام‌شده رعایت شود.
- تا پایان زمان خشک‌شدن و تثبیت، سطح از باران، گردوغبار و تماس مستقیم محافظت شود.
اجرا نباید در هنگام بارندگی، وزش باد شدید، یخبندان یا روی سطح بسیار گرم انجام شود. دمای مناسب، میزان مصرف و زمان خشک‌شدن باید از دستورالعمل فنی اورگارد استخراج شود.
برای پروژه‌های بزرگ، بهتر است ابتدا یک محدوده نمونه اجرا شود و پس از تأیید نتیجه، پوشش کل نما آغاز گردد.
اشتباهات رایج در پوشش دهی کاهگل
برخی اشتباهات می‌توانند کارایی پوشش را کاهش دهند یا حتی رطوبت را در بخش‌های دیگر بنا محبوس کنند:
اجرای پوشش روی کاهگل سست
اگر ذرات سطح انسجام کافی نداشته باشند، پوشش همراه با همان لایه سست جدا خواهد شد.
نادیده‌گرفتن رطوبت صعودی
پوشش سطح نما جایگزین اصلاح زهکشی، عایق‌کاری پی یا رفع رطوبت ناشی از زمین نیست.
اجرای محصول بدون تست
جنس خاک، رنگ کاهگل، تخلخل و روش اجرای نما در پروژه‌ها متفاوت است. تست نمونه احتمال تغییر ناخواسته در ظاهر را کاهش می‌دهد.
مصرف کمتر از میزان لازم
سطوح کاهگلی ممکن است جذب متفاوتی داشته باشند. پوشش ناکافی باعث باقی‌ماندن نواحی بدون محافظ می‌شود.
اجرای لایه ضخیم و غیریکنواخت
مصرف بیش‌ازحد می‌تواند ظاهر سطح را تغییر دهد و موجب شره یا لکه شود. اجرای کنترل‌شده اهمیت زیادی دارد.
تصور دائمی‌بودن پوشش
سطوح خارجی در معرض باران، آفتاب، باد و گردوغبار قرار دارند. بازرسی و نگهداری دوره‌ای حتی پس از اجرای پوشش ضروری است.
نگهداری از نمای کاهگلی پس از اجرا
پوشش محافظ زمانی بهترین عملکرد را دارد که بخشی از یک برنامه نگهداری منظم باشد. پیشنهاد می‌شود نما حداقل پیش از فصل بارندگی و پس از بارش‌های شدید بررسی شود.
در بازدید دوره‌ای موارد زیر کنترل شوند:
- ایجاد ترک یا جداشدگی جدید؛
- آسیب در اطراف ناودان‌ها و آب‌چکان‌ها؛
- ماندگاری لکه‌های مرطوب؛
تجمع خاک و آلودگی؛ - فرسایش لبه‌ها و قسمت‌های افقی؛
- کاهش محسوس خاصیت آب‌گریزی؛
- آسیب‌های ناشی از ضربه یا تعمیرات تأسیساتی.
زمان تجدید پوشش عدد ثابتی برای همه پروژه‌ها ندارد و به شدت تابش، میزان بارندگی، جهت نما، کیفیت زیرکار و مقدار مصرف اولیه وابسته است. بررسی میدانی دوره‌ای، معیار مطمئن‌تری برای تصمیم‌گیری خواهد بود.
پرسش‌های متداول
هدف عملی، کاهش جذب و نفوذ آب باران و افزایش مقاومت سطح در برابر رطوبت است. اصطلاح «ضد آب» در بازار رایج است، اما نتیجه نهایی به وضعیت کاهگل، جزئیات ساختمان و کیفیت اجرا بستگی دارد.
اثر پوشش روی رنگ ممکن است با توجه به نوع خاک، تخلخل، رطوبت سطح و میزان مصرف متفاوت باشد. به همین دلیل، تست روی قسمت کوچک و کم‌دید ضروری است.
بله، به شرط آنکه سطح ابتدا بررسی، پاک‌سازی و بخش‌های سست یا ترک‌خورده ترمیم شوند. پوشش نباید مستقیماً روی کاهگل ناپایدار اجرا شود.
امکان استفاده باید بر اساس میزان استحکام، جذب و شرایط همان خشت بررسی شود. اجرای نمونه پیش از پوشش کامل توصیه می‌شود.
خیر. رطوبت صعودی از زمین نیازمند اصلاح زهکشی، پی و جزئیات ساختمانی است. پوشش نما بیشتر برای کاهش اثر آب و بارندگی واردشده از سطح بیرونی به کار می‌رود.
با توجه به شرایط سطح و دستورالعمل محصول می‌توان از اسپری، سمپاش مناسب استفاده کرد. برای سطوح بسیار زبر، ابزار باید پوشش یکنواخت تمام فرورفتگی‌ها را ممکن کند.
سطح باید خشک باشد و در زمان اجرا و تثبیت پوشش، احتمال بارندگی، یخبندان یا باد شدید وجود نداشته باشد. دمای دقیق اجرا باید مطابق برگه فنی محصول کنترل شود.
- 09137906300 03591003969
- 09004000000
- info@nanosanjesh.com sales@nanosanjesh.com
- یزد، دانشگاه یزد، درب فناوری، ساختمان خدمات و فناوری، طبقه اول
